Het is een vreemd tafereel bij de ingang van het ziekenhuisterrein. Een fietser komt de kronkelende zandweg naar onze bewaakte poort opgereden, een passagier zit wijdbeens en met van pijn vertrokken gezicht achterop.

De diagnose is op het oog snel gesteld: heup uit de kom. De man is al anderhalve dag achter op de fiets onderweg naar ons ziekenhuis. Saillant detail: hij heeft zijn letsel opgelopen bij een val van…een fiets! Maarja, hij heeft zoveel pijn - zou er niets gebroken zijn?

Eerst een röntgenfoto, oordeelt dr. Sean. Op dát moment merk je dat je in Afrika bent. De enige röntgenlaborant van het ziekenhuis is een aantal dagen vrij en niemand anders weet hoe de apparatuur werkt. Als na drie dagen pijnstilling en bedrust onze patiënt eindelijk op de foto is geweest, laat de vlekkerige röntgenfoto duidelijk een luxatie zien.

Dr. Sean vraagt me wat ik ervan denk. "Uit de kom", roep ik blij. Nee, dat had ik toch verkeerd gezien, dat is maar vertekening in de foto. Een klein college over foto's lezen en een haarscheurtje in de ándere heupkop volgt, midden op de stinkende mannenafdeling. Als dr. Odinga, de Keniaanse chirurg, bij toeval de foto's bekijkt ziet hij meteen de overduidelijke luxatie. Van Sean's breukjes-diagnose blijft niets over, van zijn zelfvertrouwen trouwens ook niet. Van een geliefde huisarts op het platteland, tot een onzekere tropendokter midden in de bush. De wegen van de Heer…

Kosten, kosten blijven altijd een probleem hier. De bewakers bij het hek houden niet alleen boeven buiten, maar ook de patiënten binnen. Je mag pas weg als de rekening is voldaan. Het ziekenhuis gijzelt noodgedwongen haar eigen patiënten omdat er geen enkele financiële reserve is. Als patiënten niet betalen gaan we binnen dagen failliet. Betalen gaat vaak genoeg in natura, de koeien, kippen en stapels brandhout op het ziekenhuisterrein zijn allemaal betalingen of fungeren als onderpand. Uit het kasboek van het ziekenhuis blijkt dit ook wel: " Cow held until July 1st, cow sold, balance returned to patient." Deze gelukkige betaler hield tenminste nog wat wisselgeld over aan zijn koe!

Een ander kind stelt ons wederom voor een dilemma. Een baby, ernstig ziek en ondervoed, waarvan de ouders vragen of Dr. Priestly het uit het ziekenhuis wil ontslaan. De rekening loopt te hoog op, de behandeling wordt letterlijk onbetaalbaar. Kinderarts Priestly probeert uit te leggen dat het kind echt medische zorg nodig heeft en niet beter zal worden buiten het ziekenhuis, maar de grootmoeder houdt vol - ze wil naar huis. Onze kinderarts stelt het zo hard als het is: "als je het kind mee naar huis neemt is het binnen een week dood." Hij overdrijft niet. Grootmoeder is financieel gedwongen voet bij stuk te houden en moet tekenen dat ze het kind tegen medisch advies in, meeneemt uit het ziekenhuis. Erg frustrerend, het is het doodvonnis voor een baby die we al anderhalve week proberen te redden, dat hier getekend wordt, maar de familie heeft geen keus. Waarschijnlijk zitten er thuis nog 10 kinderen die niet meer kunnen eten als de familie te diep de schulden in gaat. Het zijn onmogelijke afwegingen met een hoge prijs.

Zelfs de meest eenvoudige behandelingen zijn vaak al te duur voor de meeste mensen hier. Je ziet hier verergeringen van astma, nierziekten, diabetes, omdat de mensen simpelweg te arm zijn voor de medicijnen, ze niet meer kunnen betalen en noodgedwongen stoppen met onderhoudsmedicatie.
We hebben een nierpatiënte met liters vocht in de buik, een longontsteking die stiekem TBC blijkt te zijn, ze moet haast wel HIV hebben. Arme Pauline, Sean vecht als een leeuw voor haar gezondheid, maar uiteindelijk gaan we de strijd bij haar verliezen.

Pauline is een 37-jarige vrouw die in ernstige toestand bij ons is opgenomen. Bij opname heeft ze een ernstig nefrotisch syndroom, oedeem in gezicht en benen, en veel vocht in de longen en buik. Haar bloeddruk is torenhoog. Toen haar doosje medicatie op was had ze geen geld voor nieuwe pillen, en heeft dus al weken niets meer geslikt.

Bij veel patiënten hier is er méér aan de hand dan het primaire probleem waarmee ze zich presenteren; onderliggend lijden is vaak malaria, TBC of een HIV-infectie. Pauline blijft ziek en wordt niet beter. Ze was al niet zo zwaar en verliest in het ziekenhuis méér gewicht dan door het diuretica-gebruik verklaard kan worden. Een longontsteking maakt de situatie nog ernstiger. Pauline, eerst zo vriendelijk en opgewekt, kwijnt langzaam weg en ziet er doodongelukkig uit. Een HIV-infectie zou een goede verklaring zijn voor het "losslaan" van de TBC, die op verschillende plekken in haar lijf lijkt te zitten, en alle andere vage klachten.

Nu moet er omzichtig gehandeld worden. In ons ziekenhuis bespreken de artsen de mogelijkheid van AIDS niet met de patiënt, maar komt er een speciaal opgeleide verpleegkundige voorlichting geven, de zgn. PreTestCounseling ( PTC). Anti-HIV-medicatie is hier nauwelijks te krijgen, en al was het er, voor de meeste mensen is het onbetaalbaar. We praten over een land waar een weekje antibiotica slikken de hele familie van de patiënt aan de bedelstaf kan brengen. AIDS is hier een eindstation, een doodvonnis met de belofte van een ellendig levenseinde. Er moet fors op een patiënt worden ingepraat voordat die toestemt in een AIDS-test, er wordt dan ook ingegaan op de gevolgen van een positieve uitslag en hoe de patiënt dan verder moet.

Ook voor Pauline vragen we PTC aan, we hopen dat ze na het gesprek met de verpleegkundige zal toestemmen in een AIDS-test. We vrezen dat haar echtgenoot, zoals veel Afrikaanse mannen, er naast zijn vrouw nog een stel vriendinnen op na houdt - een vrouw die het initiatief neemt tot overspel komt veel minder vaak voor hier. Waarschijnlijk heeft hij ergens bij een andere vrouw een HIV-besmetting opgelopen en dit aan zijn echtgenote doorgegeven. Het is een doemscenario waar veel vrouwen hier het slachtoffer van worden - statistisch gezien is de kans groot dat er ook in dit geval sprake van is.
Pauline weigert. Twee weken later is ze dood.
" She died of malaria, uh ?" vraagt de echtgenoot. De huichelaar.

Het personeel van het ziekenhuis heeft een enorme toewijding aan het beheersbaar houden van de kosten; hun eigen toekomst hangt ervan af. Toen de vorige directeur er met de kas en een jonge verpleegster vandoor ging, had dat het einde van het ziekenhuis moeten betekenen. Het personeel besloot te investeren in hun eigen toekomst en werkte maandenlang zonder salaris tot het ziekenhuis weer uit de rode cijfers was. Een enorme investering in deze arme omgeving. Iedereen heeft een soort collectief bewustzijn van zuinigheid gekregen: plakband wordt overlangs in tweeën geknipt zodat je twee keer zolang met een rolletje doet. En, of ik als jonge daktari alsjeblieft klein wil schrijven - papier voor dossiers is best duur !

Materialen zijn hier trouwens ook schaars. De kleine autoclaaf kan maar drie sets instrumenten per dag steriliseren, dus meer dan drie operaties zitten er niet in. Per afdeling is er één grote zuurstofcilinder, maar verdeelstukjes zijn er niet - we kunnen dus maar één patiënt tegelijk aan de zuurstof leggen en de volgende heeft gewoon pech. Dit, dit is nou Afrika.

Savon